همزمان با هفته کتاب و کتابخوانی، آوای موج در گفتوگویی صمیمی با رازیه زرنگاری، مسئول کتابخانه ملاصدرا جزیره هرمز و از فعالان باسابقه حوزه کتاب، به بررسی وضعیت مطالعه، چالشهای فرهنگی و چشمانداز آینده کتابخانهها در استان هرمزگان پرداخته است.
خانم زرگری، شما بیش از ۲۴ سال در حوزه کتابخانهها فعالیت دارید؛ از نگاهتان وضعیت مطالعه در هرمزگان چگونه است؟
باید بگویم که کتاب در هرمزگان همچنان محجور است. همانطور که میدانید سرانه مطالعه در کل کشور پایین است و استان ما هم از این قاعده مستثنی نیست. البته خدا را شکر با فعالیت مؤلفان، ناشران و نهاد کتابخانههای عمومی کشور، روند کمتوجهی به کتاب در استان تا حدی رو به کاهش است. در سالهای اخیر آثار خوبی تالیف شده، چه به زبان فارسی و چه به گویش هرمزگانی، و همین مسئله باعث افزایش علاقهمندان به مطالعه شده است.
از منظر زیرساختی، وضعیت کتابخانههای عمومی در استان را چگونه میبینید؟
در هرمزگان کمبود زیرساخت بهوضوح دیده میشود. با اینکه در سالهای اخیر شاهد ساخت و تجهیز چند کتابخانه بودهایم، اما این میزان پاسخگوی رشد جمعیت استان نیست. بهنظر من، اگر مسئولان دغدغه فرهنگی بیشتری داشتند، باید بر ساخت کتابخانههای جدید و تقویت سازههای موجود تأکید میکردند.
تأثیر شرایط اقتصادی هرمزگان بر میزان مطالعه و کتابخوانی مردم را چگونه ارزیابی میکنید؟
شرایط اقتصادی حاکم بر استان باعث شده مردم، بهویژه خانمها که دوشادوش مردان در تأمین معیشت خانواده تلاش میکنند، کمتر به کتابخانهها سر بزنند. از طرفی، گران بودن کتابها نیز موجب میشود مردم خرید کتاب را در اولویت نگذارند؛ بنابراین مراجعه به کتابخانهها گزینه منطقیتر و مقرونبهصرفهتری است.
به نظر شما، کتابخانهها برای جبران این وضعیت چه ابتکارهایی اجرا کردهاند؟
یکی از طرحهای موفق در این زمینه پیک کتاب است. در این طرح، کتابداران کتابها را به مدارس میبرند تا دانشآموزان عضو کتابخانه بتوانند آنها را به امانت ببرند و هفتهی بعد برگردانند. در برخی مناطق، کتاب حتی درِ منزل خانوادهها تحویل داده میشود. این طرح واقعاً مؤثر بوده و توانسته دامنهی مطالعه را از دیوار کتابخانه بیرون ببرد.
تأمین بودجه کتابخانهها از چه طریقی انجام میشود؟
بخشی از بودجه از محل نیمدرصد درآمد شهرداریها است که قانوناً باید به کتابخانههای عمومی اختصاص یابد. خوشبختانه در شهرهایی که این سهم بهموقع پرداخت میشود، کتابخانهها وضعیت و پویایی بهتری دارند. در واقع بودجه نقش کلیدی در پیشبرد اهداف فرهنگی دارد و اگر این حمایتها منظمتر باشد، شاهد رشد چشمگیری در خدمات کتابخانهها خواهیم بود.
با گسترش فناوریهای نوین، کتابهای دیجیتال چه جایگاهی بین مردم پیدا کردهاند؟
امروز کتابهای دیجیتال کمکم جای خود را باز کردهاند. اپلیکیشنهایی مانند طاقچه و کتابراه نقش مهمی در ترویج مطالعه دارند، چون افراد میتوانند با هزینه کمتر و در هر زمان به کتابهای صوتی و الکترونیکی دسترسی داشته باشند. البته کتابخانههای سنتی هم هنوز محبوب هستند، ولی نسل جوان تمایل بیشتری به نسخههای دیجیتال دارد.
در پایان، اگر پیامی برای مسئولان فرهنگی استان دارید، بفرمایید.
خواست من از مسئولان این است که اهمیت کتاب و کتابخوانی را به یک هفته در سال محدود نکنند. باید مطالعه تبدیل به دغدغه روزمرهی مدیریتی شود. اگر مردم احساس کنند مسئولان دلسوزانه پای کار فرهنگ هستند، قطعاً اعتمادشان بیشتر میشود و جامعه به سمت مطالعه و آگاهی پیش خواهد رفت.
گفتوگوی اختصاصی
